ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18، شماره 7، مهر 1404 ، شماره پی در پی 113

برداشتها و خوانشهای متفاوت خاقانی از عقل

صفحه (315 - 326)
سیده پرنیان دریاباری (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : خرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : شهریور 1404

چکیده

زمینه و هدف: این نوشتار با بررسی مضامین متفاوت عقل در دیوان اشعار خاقانی به توضیح نگاه منشوری و چندوجهی این شاعر مشهور در باره عقل میپردازد. اگر چه خاقانی در موارد متعددی از دیوان اشعار خود به مقولۀ عقل، توجه نشان میدهد، اما به هیچ روی نمیتوان به طور مطلق او را شاعری خردگرا و یا در مقابل آن، عقل ستیز تلقی کرد.

روش ها: پژوهش پیشرو، مطالعه ای نظری است که به شیوه پژوهش کتابخانه ای انجام شده است. محدوده و جامعه مورد مطالعه، اشعار خاقانی به کوشش ضیاء الدین سجادی بوده که توسط نشر مرکز منتشر شده است.

یافته ها: دنیای متنوع و پرنقش و نگار خاقانی و توجه تام و تمام او به صنایع لفظی و معنوی و برساختن ترکیبات بدیع، اگرچه مقام و منزلت این شاعر بی همتا را فراتر از آن میبرد که او را در دایرۀ عقل گرایی و رویکردهایی از این قبیل محدود کنیم، اما آنچه از اشعار وی برمی آید نشانگر آن است که چندان هم به مباحث بنیادی هستی، بی تفاوت نبوده است. این موضوع را میتوان از تازش سخت او به فلسفه و فلاسفه از سویی و نقد خرافه و خرافه پردازی از سوی دیگر، دریافت.

نتیجه گیری: نگاه خاقانی به عقل و برداشت او از این مقوله در مواجهه با شرع، حکمت و عشق تفاوت اساسی دارد. آنچه مطرح است خوانش متفاوت خاقانی از عقل و تفوق و امتیاز عشق در برابر عقل در نگاه اوست.

کلمات کلیدی
اشعار خاقانی , عقل , عشق , شرع , حکمت , فلسفه , تصوف